سم لیک؛ مردی که مرز بین واقعیت و خیال را در بازیهای ویدیویی شکست از نویسنده مکس پین تا خالق دنیای پیچیده آلن ویک

تصور کن نویسندهای وجود داشته باشه که شخصیت اصلی یکی از معروفترین بازیهاش، چهره خودش رو داشته باشه؛ بعد از چند سال، خودش رو وارد داستان بازی دیگهای کنه و در نهایت به جایی برسه که مرز بین شخصیت داستانی، نویسنده و حتی بازیکن رو زیر سؤال ببره. این داستان سم لیکه؛ مردی که شاید اسمش به اندازه شخصیتهایی مثل مکس پین یا آلن ویک شناختهشده نباشه، اما بدون ذهن خلاقش احتمالاً بسیاری از تجربههای متفاوت صنعت بازیهای ویدیویی هیچوقت به وجود نمیاومدن. سم لیک فقط یک نویسنده بازی نیست. اون کسیه که بارها تلاش کرده ثابت کنه بازی ویدیویی میتونه بیشتر از یک سرگرمی تعاملی باشه؛ میتونه ترکیبی از ادبیات، سینما، موسیقی، روانشناسی و حتی فلسفه باشه. اما چطور یک دانشجوی فنلاندی به یکی از تأثیرگذارترین چهرههای داستانگویی در صنعت بازی تبدیل شد؟
شروع یک مسیر غیرمنتظره؛ وقتی یک بازی مسابقهای همهچیز را تغییر داد
اسم واقعی سم لیک، سامی یاروی (Sami Järvi) است. او در فنلاند متولد شد و مسیر حرفهایاش برخلاف چیزی که شاید از یک نویسنده مشهور انتظار داشته باشیم، با یک پروژه داستانی بزرگ یا یک فیلم سینمایی شروع نشد. در سال ۱۹۹۶، استودیوی فنلاندی Remedy Entertainment در حال ساخت بازیای به نام Death Rally بود. یکی از دوستان لیک که از بنیانگذاران استودیو بود، از او خواست برای این بازی متن و داستان بنویسه. این همکاری ساده، شروع رابطهای شد که چند دهه ادامه پیدا کرد.
Death Rally یک بازی مسابقهای با ماشینهای مسلح بود. طبیعتاً قرار نبود داستان پیچیدهای داشته باشه، اما همین پروژه فرصتی برای لیک ایجاد کرد تا اولین تجربه جدی خودش رو در زمینه داستانگویی بازیهای ویدیویی به دست بیاره. نکته جالب اینجاست که لیک از همون ابتدا به چیزی فراتر از یک داستان ساده علاقه داشت. او میخواست شخصیتها، اتفاقات و دنیای بازی هویت مشخصی داشته باشن. این نگاه بعدها تبدیل به یکی از مهمترین ویژگیهای بازیهای Remedy شد.
تولد مکس پین؛ وقتی یک بازی اکشن به داستانی تاریک تبدیل شد

سال ۲۰۰۱ نقطه عطف بزرگی در مسیر سم لیک بود. Remedy تصمیم گرفت بازیای بسازه که بعدها به یکی از آثار ماندگار ژانر اکشن تبدیل شد: Max Payne داستان مردی که خانوادهاش رو در یک جنایت وحشتناک از دست داده و حالا درگیر دنیایی پر از فساد، خیانت و انتقام شده.اما چیزی که مکس پین رو از بسیاری از بازیهای اکشن زمان خودش جدا میکرد، فقط تیراندازی آهسته یا همان Bullet Time نبود. داستان بازی با استفاده از روایت اولشخص، مونولوگهای درونی و فضاسازی شبیه رمانهای جنایی نوآر تعریف میشد. سم لیک برای روایت این داستان از حالوهوای آثار جنایی و ادبیات نوآر الهام گرفت. نتیجه، شخصیتی بود که بهجای یک قهرمان اکشن معمولی، بیشتر شبیه مردی خسته، تنها و گرفتار کابوسی بیپایان بود. اما داستان ساخت مکس پین یک نکته عجیبتر هم داره.
در آن زمان Remedy بودجه کافی برای استفاده از یک بازیگر حرفهای جهت مدلسازی چهره شخصیت اصلی نداشت. به همین دلیل، خود سم لیک بهعنوان مدل چهره مکس پین انتخاب شد!
بله، چهره معروف و نسبتاً عجیب مکس پین در نسخه اول، در واقع از صورت نویسنده بازی گرفته شده بود. البته صداپیشه مکس پین، جیمز مککافری بود؛ کسی که بعدها به یکی از صداهای نمادین دنیای Remedy تبدیل شد. این همکاری در Max Payne 2 هم ادامه پیدا کرد؛ بازیای که از نظر روایت احساسی، روابط شخصیتها و فضای تراژیک، مسیر نسخه اول رو گسترش داد. مکس پین فقط یک موفقیت تجاری برای Remedy نبود. این بازی به سم لیک فرصتی داد تا نشان بده یک بازی اکشن هم میتونه داستانی در حد یک اثر جنایی سینمایی داشته باشه.
الن ویک؛ وقتی نویسنده وارد داستان خودش میشود

بعد از موفقیت مکس پین، سم لیک و تیم Remedy بهدنبال ساخت اثری متفاوت رفتند. این بار بهجای یک پلیس انتقامجو، شخصیت اصلی داستان یک نویسنده بود.
Alan Wake در سال ۲۰۱۰ منتشر شد؛ بازیای درباره نویسندهای به نام آلن ویک که برای فرار از مشکلات زندگی و بحران خلاقیتش به همراه همسرش به شهری کوچک به نام Bright Falls سفر میکنه.اما خیلی زود همهچیز از کنترل خارج میشه. همسر الن ناپدید میشه و او متوجه میشه اتفاقات عجیبی در حال رخ دادنه؛ اتفاقاتی که انگار از دل نوشتههای خودش بیرون اومدن. اینجا یکی از ایدههای موردعلاقه سم لیک شکل میگیره: نویسندهای که نوشتههاش میتونن واقعیت رو تغییر بدن. این ایده فقط یک ابزار داستانی برای ایجاد ترس نبود. لیک از طریق آلن ویک تلاش کرد بخشی از تجربه واقعی نویسندگی رو به تصویر بکشه. بحران خلاقیت، فشار ذهنی، ترس از شکست و تلاش برای پیدا کردن پایان یک داستان. در واقع آلن ویک تا حدی بازتابی از دغدغههای خود نویسندههاست.
لیک در مصاحبههایش درباره شکلگیری این شخصیت توضیح داده که استفاده از یک نویسنده بهعنوان قهرمان، این امکان رو به او میداد که فرآیند خلق داستان رو به بخشی از خود داستان تبدیل کنه. این بازی همچنین نشون داد که سم لیک علاقه زیادی به ترکیب رسانههای مختلف داره. برنامههای تلویزیونی خیالی، نوشتهها، صحنههای سینمایی و موسیقی، همگی به شکل تکههایی از یک پازل در کنار هم قرار میگرفتن.
یکی از منابع الهام مهم این رویکرد، سریال Twin Peaks ساخته دیوید لینچ بود؛ اثری که با ترکیب رازآلودگی، اتفاقات فراطبیعی و زندگی عادی مردم یک شهر کوچک، تأثیر زیادی روی فضای آلن ویک گذاشت.
از کوانتوم بریک تا کنترل؛ بزرگتر شدن رؤیای Remedy
سم لیک بعد از آلن ویک به سراغ پروژههای متفاوتتری رفت. یکی از اونها Quantum Break بود؛ بازیای که تلاش میکرد مرز بین بازی و سریال تلویزیونی رو از بین ببره. در این بازی، بازیکن علاوه بر تجربه گیمپلی، قسمتهایی از یک سریال لایو اکشن رو هم تماشا میکرد.
ایده اصلی این بود که داستان فقط از طریق کنترل شخصیت اصلی روایت نشه؛ بلکه بازیکن بتونه جنبههای دیگری از ماجرا رو از زاویه دید شخصیتهای متفاوت ببینه. این پروژه نشون میداد که لیک هنوز به دنبال راههای تازهای برای داستانگویی بود. اما شاید یکی از مهمترین قدمهای Remedy در این مسیر، ساخت Control بود.
Control در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و بازیکن رو وارد ساختمان عجیب Federal Bureau of Control میکرد؛ سازمانی که وظیفه بررسی و کنترل پدیدههای فراطبیعی رو برعهده داشت. در این بازی، سم لیک و تیمش بهجای روایت یک داستان خطی، دنیایی ساختند که از طریق گزارشها، اسناد محرمانه، ویدیوهای عجیب و اتفاقات غیرقابل توضیح شناخته میشد. بازیکن مجبور بود خودش قطعات پازل رو کنار هم بذاره. اینجا یک تغییر مهم اتفاق افتاده بود.
در مکس پین، داستان بیشتر از طریق شخصیت اصلی تعریف میشد. در آلن ویک، داستان به نوشتههای یک نویسنده گره خورده بود. اما در Control، خود دنیا تبدیل به یک شخصیت شده بود.
سم لیک و علاقه عجیبش به شکستن دیوار چهارم

یکی از جذابترین ویژگیهای آثار سم لیک، بازی کردن با مرز بین واقعیت و داستانه. در اصطلاح سینما و تئاتر، وقتی یک شخصیت متوجه حضور مخاطب یا ساختگی بودن دنیای خودش میشه، با مفهوم شکستن دیوار چهارم روبهرو هستیم.
اما لیک این ایده رو صرفاً برای شوخی یا غافلگیر کردن مخاطب استفاده نمیکنه. او از این روش برای ایجاد سؤالهای پیچیدهتر استفاده میکنه.
مثلاً در Max Payne، شخصیت اصلی در بخشی از بازی متوجه میشه که انگار درون یک بازی ویدیویی قرار گرفته. در Alan Wake، نویسندهای رو داریم که نوشتههاش واقعیت رو تغییر میدن. در Alan Wake 2، این ایده به سطح پیچیدهتری میرسه. سم لیک خودش در نقش Alex Casey ظاهر میشه؛ شخصیتی که در گذشته یکی از کارآگاههای داستانهای جنایی نوشتهشده توسط آلن بوده.این انتخاب تصادفی نبود.
لیک در مصاحبهای با Xbox Wire توضیح داده که آلن ویک از یک زاویه نمادین میتونه نماینده خود Remedy باشه؛ نویسندهای که با مجموعهای از داستانهای جنایی موفق شناخته شده و حالا در تلاشه از موفقیت گذشته خودش عبور کنه. درست مثل Remedy که بعد از موفقیت مکس پین به سراغ ساخت آلن ویک رفت.در اینجا Alex Casey هم به نوعی نماد گذشته خلاقانه استودیو محسوب میشه.
پس حضور سم لیک در نقش این شخصیت، فقط یک شوخی با طرفداران نبود؛ بخشی از یک بازی بزرگتر با هویت سازنده و اثر هنری بود.
چرا سم لیک عاشق سؤالهای بیجوابه؟
یکی از ویژگیهای مهم آثار Remedy اینه که همیشه قرار نیست تمام سؤالهای بازیکن جواب داده بشن. ممکنه بعد از تمام کردن یک بازی، هنوز درباره هویت یک شخصیت، ماهیت یک اتفاق یا دلیل وقوع یک پدیده سؤال داشته باشی.
این موضوع در آلن ویک و Control بهشدت دیده میشه. اما چرا؟
سم لیک در گفتوگویی با GameSpot درباره همین موضوع صحبت کرده و توضیح داده که گاهی دادن یک جواب قطعی، تنش و جذابیت یک معما رو از بین میبره. این دیدگاه بخش مهمی از فلسفه داستانگویی Remedy رو تشکیل میده.در بسیاری از بازیها، هدف اینه که بازیکن در نهایت تمام قطعات پازل رو کنار هم بذاره و به یک پاسخ مشخص برسه.
اما در آثار لیک، گاهی خودِ جستوجو ارزشمندتر از رسیدن به پاسخه. برای مثال، در Control ممکنه با یک شیء عجیب روبهرو بشی که قوانین طبیعی رو نقض میکنه. اطلاعاتی درباره اون پیدا میکنی، اما همیشه همهچیز روشن نمیشه.
در آلن ویک هم ممکنه چند توضیح متفاوت برای یک اتفاق وجود داشته باشه و هیچکدوم بهطور کامل قابل اثبات نباشن. این سبک داستانگویی باعث میشه بازیکن بعد از تمام کردن بازی همچنان درباره اون فکر کنه و شاید همین موضوع یکی از دلایل اصلی ماندگاری آثار Remedy باشه.
سم لیک فقط یک نویسنده نیست؛ یک جهانساز است
اگر بخوایم مسیر حرفهای سم لیک رو در چند کلمه خلاصه کنیم، باید بگیم او همیشه به دنبال گسترش مرزهای داستانگویی در بازیهای ویدیویی بوده،از مونولوگهای مکس پین گرفته تا کابوسهای آلن ویک، از سریال تعاملی Quantum Break تا ساختمان غیرممکن Control و روایت چندلایه Alan Wake 2.
هرکدوم از این آثار یک تجربه متفاوت ارائه میدن، اما یک ویژگی مشترک دارن: هیچکدوم به روایت معمولی و قابل پیشبینی قانع نیستن. البته نباید فراموش کنیم که بازیهای Remedy حاصل کار یک تیم بزرگ از نویسندهها، طراحها، هنرمندها، برنامهنویسها و بازیگرها هستن. سم لیک یکی از مهمترین چهرههای خلاق این تیمه، نه تمام تیم. او در طول سالها نشون داده که برای روایت یک داستان خوب، لازم نیست همیشه از قوانین آشنای سینما و بازی پیروی کنیم.
گاهی میشه یک داستان رو از طریق یک سریال خیالی تعریف کرد، گاهی از طریق یک گزارش محرمانه و گاهی با قرار دادن خود سازنده درون دنیایی که خلق کرده و شاید مهمترین میراث سم لیک همین باشه: اینکه به ما یادآوری کرده بازی ویدیویی هنوز ظرفیتهای کشفنشده زیادی برای داستانگویی داره. پایان؛ آیا سم لیک خودش هم بخشی از داستان است؟
وقتی به مسیر سم لیک نگاه میکنیم، یک سؤال جالب به وجود میاد. آیا آلن ویک فقط داستان یک نویسنده گرفتار در دنیایی تاریکه؟ یا میشه اون رو استعارهای از خود سازندهها و مبارزهشون برای خلق یک اثر جدید دونست؟
شاید پاسخ دقیق این سؤال هیچوقت مشخص نشه.اما یک چیز واضحه: سم لیک سالهاست دنیایی میسازه که در اون مرز بین نویسنده و شخصیت، واقعیت و خیال و حتی بازیکن و داستان دائماً جابهجا میشه و شاید دفعه بعد که در دنیای آلن ویک با چهره سم لیک روبهرو شدیم، بهتر باشه فقط به چشم یک ایستراگ بهش نگاه نکنیم.
چون در دنیای Remedy، هیچچیزی لزوماً فقط همون چیزی نیست که در نگاه اول به نظر میرسه.





